Thế giới ra sao trong kỳ nghỉ Tết Bính Ngọ: Căng thẳng Mỹ-Iran, Việt Nam được Mỹ cho phép tiến cận công nghệ bị hạn chế

• Căng thẳng Mỹ–Iran: Trong kỳ nghỉ Tết, tình hình Trung Đông leo thang khi Mỹ và Iran đối đầu gay gắt, làm gia tăng rủi ro địa chính trị và ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu.
• Việt Nam – Mỹ: Mỹ chính thức cho phép Việt Nam tiếp cận một số công nghệ vốn bị hạn chế, mở ra cơ hội nâng cao năng lực sản xuất và tăng cường hợp tác chiến lược.

Trong khi Việt Nam đang tận hưởng những ngày nghỉ Tết Bính Ngọ, thị trường tài chính và cục diện địa chính trị thế giới đã trải qua những biến động khá lớn. Tâm điểm đổ dồn về Washington khi Tòa án Tối cao Mỹ đưa ra phán quyết lịch sử về thuế quan, ngay lập tức kéo theo những đòn đáp trả quyết liệt từ chính quyền Tổng thống Donald Trump và những bóng đen quân sự bao trùm eo biển Hormuz.

Cuộc chiến hoàn thuế 170 tỷ đô la bùng nổ

Sáng ngày 20 tháng 2 năm 2026, Tòa Án Tối Cao Hoa Kỳ đã giáng một đòn mạnh vào chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump với phán quyết 6-3. Tòa tuyên bố việc Tổng thống sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt thuế quan là bất hợp pháp.

Phán quyết này ngay lập tức khơi mào cho một cuộc chiến pháp lý chưa từng có, khi hơn 300,000 nhà nhập khẩu và hàng nghìn doanh nghiệp, từ những gã khổng lồ như Costco, Alcoa đến các công ty may mặc như Lululemon, chuẩn bị đòi lại khoản tiền thuế lên tới 170 tỷ đô la.

Dù Tòa Án Tối Cao bác bỏ thẩm quyền của Tổng thống trong việc dùng luật khẩn cấp để đánh thuế, các thẩm phán lại giữ im lặng về quy trình hoàn tiền, để lại gánh nặng này cho các tòa án cấp dưới.

Thẩm phán Brett Kavanaugh cảnh báo rằng quá trình này sẽ cực kỳ rối ren và tốn kém thời gian.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết dù ngân sách có đủ tiền mặt để hoàn trả, nhưng quy trình có thể kéo dài hơn một năm và ông cũng hoài nghi về tính công bằng khi nhiều công ty đã chuyển gánh nặng thuế này sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán.

Sắc lệnh thuế quan 10% và đòn phản công của Nhà Trắng

Không để phán quyết của Tòa Án ngăn cản chương trình nghị sự, Tổng thống Trump đã ký ngay một sắc lệnh mới tại Phòng Bầu Dục, áp đặt mức thuế quan toàn cầu 10% đối với tất cả các quốc gia, có hiệu lực từ rạng sáng ngày 24 tháng 2 năm 2026.

Lần này, ông sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương Mại năm 1974, một công cụ cho phép Tổng Thống đơn phương áp thuế trong thời hạn 150 ngày.

Bên cạnh mức thuế phẳng 10%, chính quyền còn chỉ đạo Văn Phòng Đại Diện Thương Mại Hoa Kỳ (USTR) mở các cuộc điều tra theo Mục 301 nhắm vào năng lực sản xuất dư thừa và lao động cưỡng bức đối với hầu hết các đối tác thương mại lớn.

Động thái này được xem là một lữ đoàn thuế quan mới nhằm thay thế các khoản thu bị tòa án bác bỏ.

Theo ước tính từ Bloomberg Economics, kế hoạch này có thể đẩy mức thuế suất thực tế trung bình của Mỹ lên 16.5%, gây ra một làn sóng bất ổn mới cho chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là các ngành dệt may, đồ chơi và linh kiện điện tử.

Phản ứng trái chiều của thị trường tài chính

Thị trường chứng khoán Mỹ đã có những phản ứng đầy bất ngờ trước các tin tức dồn dập. Chỉ số S&P 500 tăng 0.7% trong phiên giao dịch cuối tuần, ghi nhận tuần tăng trưởng mạnh nhất kể từ đầu năm.

Các nhà đầu tư dường như đang đặt cược vào việc cắt giảm thuế quan từ phán quyết của tòa án sẽ tạo ra cú hích ngắn hạn cho lợi nhuận doanh nghiệp.

Ngược lại, đồng đô la Mỹ và trái phiếu kho bạc lại sụt giảm do lo ngại về thâm hụt ngân sách gia tăng nếu chính phủ phải hoàn trả 170 tỷ đô la.

Giới phân tích nhận định rằng thị trường đang ở trạng thái lưỡng lự vì thiếu thông tin chi tiết về các sắc lệnh hành pháp mới, trong khi các cú sốc chính sách đang dần trở thành một phần tất yếu của bối cảnh đầu tư hiện đại.

Đánh giá của Elibook Team: Việt Nam đừng hy vọng sẽ nhận được hoàn thuế nào từ Mỹ, nhưng điều rủi ro thuế quan đối với Việt Nam giảm bớt thì premium risk cho thị trường chứng khoán Việt Nam trong con mắt nhà đầu tư quốc tế cũng giảm bớt. Nhưng đừng hy vọng đây là sự thay đổi lớn. Đó chỉ là giảm bớt sự bất định mà thôi. Điều này hỗ trợ cho sự phục hồi của TTCK trong thời gian sắp tới. Tin tức này ủng hộ cho các doanh nghiệp xuất khẩu như dệt may, điện tử, các cổ phiếu bất động sản KCN, hay kể cả các doanh nghiệp cảng biển-vận tải biển (GMD, HAH).

Bóng ma chiến tranh tại Iran

Cùng thời điểm đó, căng thẳng tại Trung Đông leo thang đến mức báo động. Tổng thống Trump công khai cân nhắc các cuộc tấn công quân sự hạn chế nhằm gây áp lực buộc Iran phải ký kết một thỏa thuận hạt nhân mới theo các điều kiện khắt khe hơn.

Lầu Năm Góc đã hoàn tất việc triển khai một lực lượng khổng lồ tới khu vực, bao gồm hai tàu sân bay, trong đó tàu USS Gerald R. Ford đã tiến vào Địa Trung Hải, cùng hàng loạt máy bay chiến đấu và máy bay tiếp nhiên liệu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng chiến lược ném bom để đàm phán có nguy cơ phản tác dụng nghiêm trọng. Tehran tuyên bố sẽ đình chỉ mọi cuộc đối thoại nếu bị tấn công.

Lịch sử cho thấy các chiến dịch không kích vốn được kỳ vọng mang lại thắng lợi nhanh chóng thường biến thành những cuộc xung đột kéo dài và tốn kém.

Trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ủng hộ các hành động cứng rắn, nhiều quan chức ngoại giao lo ngại một vòng xoáy trả đũa chết người sẽ kéo Mỹ vào một cuộc chiến không hồi kết ngay tại thời điểm nền kinh tế nội địa đang đối mặt với nhiều rạn nứt.

Đánh giá: Thông tin này hỗ trợ cho các cổ phiếu dầu khí tại Việt Nam phục hồi, ví dụ như BSR. Tuy nhiên, về lâu dài, nó sẽ là rủi ro nếu như Mỹ thực sự đánh Iran, điều tạo ra xung đột lớn, đe dọa sự ổn định và phát triển của kinh tế toàn cầu.

Bước tiến mới trong quan hệ công nghệ và thương mại Việt – Mỹ

Trong chuyến thăm Washington nhân dịp tham dự cuộc họp Hội đồng Hòa bình đầu tiên, lãnh đạo cao nhất của Việt Nam, ông Tô Lâm, đã đạt được những cam kết quan trọng với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Một trong những thông tin đáng chú ý nhất là tuyên bố của phía Việt Nam cho biết Tổng thống Trump sẽ xem xét loại bỏ nước này khỏi danh sách các quốc gia bị hạn chế tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ. Đây được coi là một bước ngoặt lớn, mở ra cơ hội cho Việt Nam nâng cao năng lực công nghiệp và kỹ thuật trong tương lai.

Cuộc gặp gỡ diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước từng rơi vào bế tắc do những bất đồng về định nghĩa hàng hóa quá cảnh.

Phía Mỹ từng lo ngại hàng hóa này có thể phải chịu mức thuế suất lên tới 40%, gây áp lực lớn cho Việt Nam khi nước này phụ thuộc nhiều vào linh kiện nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu sang Mỹ.

Tuy nhiên, trong cuộc hội đàm, Tổng thống Trump đã ghi nhận và hoan nghênh những nỗ lực của Hà Nội trong việc thu hẹp thâm hụt thương mại, đồng thời ủng hộ việc tăng cường hợp tác sâu rộng về kinh tế, khoa học và công nghệ.

Để minh chứng cho cam kết thu hẹp khoảng cách thương mại, các doanh nghiệp Việt Nam đã đồng loạt công bố những đơn hàng mua sắm thiết bị có giá trị khổng lồ từ Mỹ. Hãng hàng không mới Sun PhuQuoc Airways gây bất ngờ khi đặt mua 40 chiếc Boeing 787-9 Dreamliner với tổng giá trị 22.5 tỷ đô la.

Hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines cũng đang thương thảo để mua thêm 30 máy bay thân rộng với trị giá khoảng 12 tỷ đô la, sau khi đã hoàn tất thỏa thuận mua 50 chiếc dòng 737-8 Max trước đó.

Bên cạnh lĩnh vực hàng không, VietJet cũng ký kết thỏa thuận cung cấp động cơ và dịch vụ bảo trì trị giá 5.4 tỷ đô la với Pratt & Whitney, cùng các hợp đồng tài trợ thuê mua máy bay trị giá gần 1 tỷ đô la.

Những động thái này không chỉ nhằm hiện đại hóa đội bay mà còn là chiến lược quan trọng để củng cố quan hệ ngoại giao kinh tế với chính quyền Mỹ.

Tổng thống Trump cũng đã nhận lời mời đến thăm Việt Nam, đánh dấu một giai đoạn hợp tác mới dựa trên sự tin tưởng và lợi ích song phương.

Đánh giá: Thông tin này có thể giúp cho các cổ phiếu công nghệ của Việt Nam như FPT phục hồi trong thời gian tới.

Elibook Team tổng hợp từ Bloomberg.