Bong bóng AI có thể vỡ như thế nào? Những bài học từ sự sụp đổ của thị trường chứng khoán dot-com.

John Chambers không quá lo lắng về bong bóng AI, nhưng cựu giám đốc điều hành của Cisco Systems cảnh báo “sẽ có những thảm họa” trong cơn sốt trí tuệ nhân tạo. David Barrett, CEO của công ty fintech Expensify, cũng đồng tình với quan điểm đó, so sánh việc đầu tư toàn bộ vào AI với cờ bạc.

“Bạn có thể kiếm được rất nhiều tiền từ cờ bạc,” ông nói với Investor’s Business Daily. “Bạn cũng có thể mất rất nhiều tiền.” Ông ví cơn sốt AI như một “ngôi nhà bằng bài tây.”

Những thảm họa sẽ trông như thế nào? Nếu trí tuệ nhân tạo (AI) thực sự đang trong một bong bóng, thì nó sẽ vỡ ra như thế nào? Việc chỉ số S&P 500 tăng khoảng 70% trong ba năm qua đã khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu thị trường đã tăng quá cao hay chưa.

Những bài học từ sự sụp đổ của thị trường chứng khoán bong bóng dot-com

Chambers và Barrett đưa ra những quan điểm thận trọng dựa trên kinh nghiệm của cả hai người trong một xu hướng nóng bỏng khác đã làm khuynh đảo thế giới công nghệ. Xu hướng đó cuối cùng đã dẫn đến một trong những đợt suy thoái công nghệ ngoạn mục nhất trong lịch sử, sự sụp đổ của thị trường chứng khoán bong bóng dot-com năm 2000.

Đó là khoảng thời gian khó khăn đối với Chambers, người cho biết ông đã “học được bài học đắt giá” từ việc bỏ lỡ các dấu hiệu suy thoái và buộc phải cắt giảm mạnh nhân sự tại Cisco Systems ( CSCO ). Barrett, người mới bắt đầu sự nghiệp công nghệ của mình, đã quá choáng váng trước sự sụp đổ của thị trường đến nỗi ông nói, “Trời ơi, mọi thứ đang sụp đổ!”

Nỗi lo về một cuộc khủng hoảng công nghệ khác ngày càng gia tăng khi các chuyên gia chỉ ra những điểm tương đồng giữa sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) và bong bóng internet những năm 1990. Thị trường chứng khoán về cơ bản đã đi ngang kể từ tháng 11, không thể tìm thấy hướng đi rõ ràng. Chỉ số Nasdaq đã giao dịch trong khoảng 21,890 và ngưỡng kháng cự quanh mức 24,000.

Những lo ngại càng gia tăng vào tháng Hai khi cổ phiếu của các ông lớn trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, dẫn đầu là Microsoft ( MSFT ), Meta Platforms ( META ), Amazon ( AMZN ) và công ty mẹ của Google là Alphabet ( GOOGL ), giảm mạnh, ngay cả sau khi các cổ phiếu công nghệ khổng lồ này công bố kết quả kinh doanh khả quan. Ngay cả báo cáo lợi nhuận vượt trội của Nvidia ( NVDA ) hôm thứ Tư, nổi bật với mức tăng trưởng lợi nhuận ròng 94%, cũng chỉ gây ra phản ứng khá thờ ơ trên Phố Wall.

Báo cáo của Nvidia “đạt được mọi kỳ vọng,” nhà phân tích Stacy Rasgon của Bernstein Research nhận định trong một báo cáo gửi khách hàng hôm thứ Tư. “Tuy nhiên, diễn biến giá cổ phiếu, vốn không mấy sôi động so với các công ty khác trong ngành gần đây, vẫn tương đối trầm lắng sau giờ giao dịch. Chúng tôi không chắc các nhà đầu tư muốn nghe thêm điều gì vào thời điểm này. Nhưng chúng tôi thích những gì mình đã nghe được.” Sau khi đạt được mức tăng nhẹ ngay sau khi công bố kết quả, cổ phiếu Nvidia đã giảm mạnh, mất 5.5% và đóng cửa ở mức 184.89 vào thứ Năm.

Tiên lượng “Thấp” cho một bong bóng AI

Các nhà đầu tư đã nghe rất nhiều các dự đoán ảm đảm về tương lai của AI. Một trong những điều “tuyệt vời nhất” đã lan truyền vào tuần trước. Một bài báo nghiên cứu ngày 22/2 có tiêu đề “Cuộc khủng hoảng tình báo toàn cầu”, với một thế giới sẽ bị tàn phá bởi việc sử dụng rộng rãi AI.

“Điều gì sẽ xảy ra nếu sự lạc quan về AI của chúng ta tiếp tục đúng…. và điều gì sẽ xảy ra nếu điều đó thực sự giảm giá?”.

Nasdaq hiện có diễn biến tương tự đáng ngạc nhiên với thời dot-com. Ngay cả các đợt bán tháo thập niên 2020 cũng có nhịp điệu giống những năm 1990.

Jessica Rabe, đồng sáng lập DataTrek Research, cho rằng: “Sẽ có biến động, như mọi thị trường bò khác.” Nhưng bà nhấn mạnh: “Các công ty hiện nay có nền tảng cơ bản tốt hơn nhiều so với cuối thập niên 1990.”

Internet Đã Hình Thành Như Thế Nào Trước Cú Sập

Những năm 1990 chứng kiến làn sóng startup thương mại hóa World Wide Web, tạo ra các cổ phiếu công nghệ mạnh như Amazon và Google. Internet trở thành công cụ phổ biến rộng rãi, thúc đẩy bùng nổ việc làm tại Thung lũng Silicon và làn sóng IPO định giá cao.

Rabe so sánh 1,000 phiên giao dịch kể từ đầu năm 1995 với diễn biến Nasdaq kể từ đáy tháng 12/2022 đến nay và nhận thấy sự tương đồng đáng kinh ngạc.

Bà chọn 1995 làm mốc vì bối cảnh vĩ mô tương tự hiện nay. Năm 1994 từng có cú sốc tăng lãi suất của Fed sau giai đoạn lãi suất thấp đầu thập niên 1990, giống như cú sốc lãi suất năm 2022.

Bong bóng AI: manh mối từ dữ liệu Nasdaq

Giữa thập niên 1990, cuộc cách mạng web diễn ra mạnh mẽ. IPO của Netscape ngày 8/8/1995 xác nhận internet là nền tảng thương mại khả thi. Sự kiện này có thể so sánh với việc ra mắt ChatGPT tháng 11/2022, khơi dậy làn sóng hưng phấn về AI tạo sinh và thị trường bò hiện nay.

Đến cuối 2025, khoảng 750 phiên giao dịch đã trôi qua kể từ đáy tháng 12/2022. Nasdaq tăng 129% trong giai đoạn này. Từ 1995 đến cuối 1997, Nasdaq tăng 104%.

Đợt bán tháo do thuế quan năm ngoái và sự phục hồi nhanh sau đó phản chiếu mô hình chữ V năm 1997. Bài phát biểu “sự hưng phấn phi lý” của Chủ tịch Fed Alan Greenspan năm 1996 từng khiến thị trường rung lắc. Khi đó cũng có lo ngại lạm phát quay trở lại, điều rất quen thuộc với hiện tại.

Và điều đó nói lên điều gì về thị trường chứng khoán trong tương lai?

Thị Trường Bò (bull market) Dài Hạn

Nasdaq đã tăng 388% từ cuối 1995 đến đỉnh tháng 3/2000.

Rabe cho rằng cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn Mỹ vẫn đang ở giai đoạn đầu của một thị trường bò dài hạn nhờ cơ hội thương mại hóa AI tạo sinh.

Cuộc chạy đua AI “bull” liệu có kết thúc?

Việc nhìn lại những điểm tương đồng với bong bóng dot-com và cú sập thị trường sau đó mang lại những hiểu biết quan trọng.

Bong Bóng Dot-Com Vỡ Ra Sao vào Đầu Những Năm 2,000?

Bong bóng dot-com bắt đầu vỡ vào tháng 3/2000 khi chỉ số Nasdaq đạt đỉnh rồi lao dốc mạnh. Các cổ phiếu công nghệ từng được thổi giá lên mức phi lý bắt đầu sụp đổ. Hàng loạt công ty internet non trẻ không có mô hình kinh doanh bền vững nhanh chóng cạn tiền mặt và phá sản.

Những cái tên từng rất nổi tiếng như Pets.com và Webvan biến mất. Ngay cả những tập đoàn công nghệ lớn như Cisco Systems, Hewlett-Packard và Intel cũng chịu thiệt hại nặng nề khi giá cổ phiếu giảm sâu và nhu cầu đầu tư công nghệ suy yếu.

John Chambers thừa nhận rằng ông đã không phản ứng đủ nhanh trước những dấu hiệu suy thoái.

“Tôi đã bỏ lỡ,” ông nói. “Tôi đã không hành động đủ nhanh. Đó là năm tệ nhất trong cuộc đời tôi.”

Khi bong bóng vỡ, chi tiêu công nghệ doanh nghiệp lao dốc. Các công ty từng mạnh tay chi tiền cho máy chủ và thiết bị mạng đột ngột dừng lại. Điều đó khiến doanh thu của các nhà cung cấp phần cứng và hạ tầng công nghệ giảm mạnh.

Vào cuối những năm 1990, các startup internet đã chi tiêu khổng lồ cho cơ sở hạ tầng công nghệ. Họ mua máy chủ, thiết bị mạng và dung lượng lưu trữ với kỳ vọng tăng trưởng không giới hạn. Tình hình hiện nay có một số điểm tương đồng khi các công ty đang đổ hàng trăm tỷ USD vào chip AI và trung tâm dữ liệu.

Một cựu CEO của Sun Microsystems từng mô tả thời kỳ đó như sau: “Những người tóc dựng đứng ném tiền vào chúng tôi và hỏi: ‘Máy chủ của tôi đâu?’”

Cơn Sốt CAPEX Trong Bong Bóng AI

Ngày nay, chi tiêu cho AI đã đẩy giá cổ phiếu của Nvidia và nhiều công ty công nghệ khác lên mức cao kỷ lục. Các tập đoàn công nghệ lớn đang cam kết chi tiêu vốn (capex) ở mức chưa từng có.

Alphabet dự kiến nâng chi tiêu vốn năm 2026 lên khoảng 175 đến 185 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với kỳ vọng trước đó. Amazon cũng nâng mục tiêu đầu tư lên 200 tỷ USD.

Các khoản đầu tư này chủ yếu dành cho trung tâm dữ liệu, cơ sở hạ tầng điện toán đám mây và chip AI, nền tảng cho các mô hình AI tạo sinh và ứng dụng tương lai.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo về nguy cơ “khoảng trống không khí” (air pocket),

Nếu các công ty nhận ra rằng lợi tức đầu tư (ROI) từ AI không đạt như mong đợi, họ có thể nhanh chóng thắt chặt chi tiêu, gây tác động dây chuyền lên các nhà cung cấp.

Cơn sốt AI và Nỗi sợ bong bóng AI 

Những quan điểm thận trọng về siêu xu hướng AI cũng đã tăng lên

Nhà phân tích Brian White của Monnes Crespi Hardt đã gọi hoạt động kinh doanh đám mây của Google là “Hiệu suất ngôi sao”, nhưng ông cũng lưu ý tới “Vi phí khổng lồ được lên kế hoạch cho năm 2026.” White có xếp hạng trung lập đối với cổ phiếu của Google.

Gã khổng lồ công nghệ đang “đưa cơn sốt AI lên một tầm cao mới”, ông viết: “Giai điệu của cuộc gọi rất lạc quan với việc Alphabet đăng 4Q:25 mạnh mẽ và đưa ra một loạt các cột mốc và số liệu AI trong những gì chúng tôi coi là một mưu đồ được thiết kế để biện minh cho việc chi tiêu vốn đầu tư khổng lồ của công ty vào năm 2026.”

Ngày hôm sau, Amazon đã tham gia vào cuộc chiến chi tiêu vốn đầu tư lớn, đẩy mục tiêu năm 2026 lên 200 tỷ đô la, cao hơn dự báo của phố Wall là 146 tỷ đô la.

“Những gì chúng tôi tiếp tục thấy là, nhanh như chúng tôi cài đặt công suất này, công suất AI này, chúng tôi đang kiếm tiền từ nó”, giám đốc điều hành Andy Jassy cho biết.

Một số nhà phân tích tiếp tục cho việc chi tiêu Big Tech AI tăng lên.

AI Đang Ở Năm 1996 Hay 1999?

Một số nhà phân tích cho rằng chúng ta đang ở giai đoạn tương đương năm 1996, tức vẫn còn sớm trong chu kỳ tăng trưởng. Những người khác lo ngại rằng tình hình đã giống năm 1999, ngay trước khi bong bóng vỡ.

John Chambers lưu ý rằng AI phát triển nhanh hơn internet rất nhiều, có thể nhanh gấp năm lần. Điều đó có nghĩa là cả cơ hội lẫn rủi ro đều đến nhanh hơn.

Trong môi trường công nghệ hiện nay, các công ty có thể mất vị thế thị trường rồi phục hồi nhanh chóng, điều hiếm thấy trong thời kỳ dot-com.

Những Kịch Bản Có Thể Xảy Ra Với Bong Bóng AI

Các nhà phân tích đưa ra nhiều kịch bản khác nhau cho tương lai:

• Hạ cánh mềm: Tăng trưởng AI chậm lại nhưng không sụp đổ.

• Cú sốc logistics: Chi phí điện và cơ sở hạ tầng cho trung tâm dữ liệu tăng cao làm giảm lợi nhuận.

• Rủi ro pháp lý và địa chính trị: Quy định chặt chẽ hơn hoặc căng thẳng toàn cầu ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.

• Rủi ro nợ: Nếu một công ty lớn như OpenAI trì hoãn hoặc hủy các đơn đặt hàng lớn, các nhà cung cấp như Nvidia, Oracle hoặc CoreWeave có thể chịu áp lực nghiêm trọng.

Một cú sốc ở một mắt xích quan trọng có thể gây hiệu ứng domino trong toàn ngành.

Tác Động Đến Nền Kinh Tế

Tăng trưởng GDP hàng năm trung bình đạt 4.3% trong giai đoạn 1996-2000. Sau khi bong bóng dot-com vỡ, đà tăng GDP gần như dừng lại. GDP tăng 5.4% trong quý II/2000, sau đó chậm lại trong ba quý tiếp theo. Nền kinh tế phục hồi phần nào trong quý II/2001, nhưng suy giảm 0.5% trong quý III, giai đoạn bao gồm các vụ tấn công khủng bố 11/9.

Tuy nhiên, năm quý sau đó, mức GDP thực đã bền vững vượt qua đỉnh trước khi điều chỉnh.

Barrett tại Expensify (EXFY) thừa nhận tầm quan trọng của AI, nhưng chỉ trích sự cường điệu hiện tại xung quanh xu hướng này. “Đó là một ngôi nhà xây bằng những lá bài có thể sụp đổ rất, rất nhanh, điều đó không có nghĩa là nó chắc chắn sẽ xảy ra,” ông nói. “Nhưng nó hoàn toàn có thể, và tôi nghĩ nó có thể xảy ra rất nhanh.”

Con đường phía trước quá mơ hồ khiến thị trường đang trải qua “những biến động lớn dựa trên thông tin rất nhỏ nhặt,” ông nói. “Có thể mọi thứ chỉ phụ thuộc vào việc một người quan trọng nào đó nói rằng chúng ta đã đến cuối đường băng của công nghệ này. Rồi đột nhiên tất cả sụp đổ. Tôi nghĩ nó mong manh đến vậy.”

Diễn biến thị trường trong kỷ nguyên AI

Trên thực tế, những biến động lớn do cơn sốt trí tuệ nhân tạo gây ra đã bắt đầu ngay sau khi ChatGPT ra mắt.

Vào tháng 2/2023, cổ phiếu Google lao dốc, thổi bay 100 tỷ USD vốn hóa thị trường chỉ trong một ngày sau khi gã khổng lồ công nghệ này gặp trục trặc trong việc ra mắt chatbot mới, vốn được kỳ vọng là câu trả lời của họ trước ChatGPT. Một video quảng bá cho Bard có chứa thông tin không chính xác. Sai sót này khiến nhà đầu tư lo ngại rằng Google đang tụt lại đáng kể phía sau OpenAI. Sau đó, cổ phiếu Google đã phục hồi.

Tuần trước, cổ phiếu IBM sụt giảm mạnh sau khi Anthropic gợi ý rằng công cụ Claude Code của họ có thể tự động hóa một phân khúc quan trọng trong hoạt động kinh doanh của “Big Blue”. Cổ phiếu IBM sau đó hồi phục khi các nhà phân tích giảm nhẹ mức độ đe dọa.

Dù vẫn lạc quan về hướng đi của AI, Chambers, hiện là nhà đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon và CEO của JC2 Ventures, cũng khuyến nghị thận trọng. Theo ông, nhà đầu tư AI nên suy nghĩ một cách chiến lược.

Bong bóng AI: ‘Biến động khủng khiếp’

“Nếu bạn đầu tư vào AI theo từng ngày hoặc từng quý, tôi nghĩ bạn sẽ gặp nhiều khó khăn,” ông nói. “Ngay cả những người giỏi nhất trong việc bắt nhịp thị trường cũng thường làm không tốt. Vì vậy, dự báo của tôi cho năm 2026 là thị trường có thể có một năm ổn, nhưng sẽ là một chuyến tàu lượn siêu tốc chưa từng có với mức biến động khủng khiếp.”

Berezin cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của thời điểm. “Tôi nghĩ chúng ta cần khiêm tốn ở chỗ chúng ta sẽ không bao giờ xác định đúng thời điểm,” ông nói với IBD.

“Bạn rút lui ngay bây giờ, hay chờ đến khi rõ ràng rằng âm nhạc đã dừng lại?” ông nói. “Tôi đoán điều đó phụ thuộc vào mức độ linh hoạt của bạn. Nó giống như câu hỏi: bạn nên làm gì nếu lo ngại về một trận tuyết lở? Bạn ở lại tận hưởng khung cảnh vì có lẽ nó sẽ chưa xảy ra ngay. Hay bạn tránh sang một bên phòng khi nó xảy ra ngay lúc này? Một lần nữa, điều đó phụ thuộc vào mức độ linh hoạt của bạn, bạn có thể di chuyển nhanh đến đâu?”

Lời khuyên của ông dành cho nhà đầu tư: “Hãy giữ ngón tay gần nút thoát hiểm.”

“Cách mọi người mất tiền trên thị trường chứng khoán là tự thuyết phục mình rằng không có gì phải sợ,” ông nói. “Và rồi họ rơi qua thác nước.”

Theo Investor’s Business Daily